Gabay sa Pag-aaral para sa Australian Citizenship Test

Ang mga unang nanirahan sa Australia ay ang mga katutubong Aboriginal at Torres Strait Islander, na may pinakamatandang tuluy-tuloy na mga kultura at tradisyon sa mundo. Sa kasaysayan, ang mga Aboriginal ay mula sa mainland Australia at Tasmania. Ipinapahiwatig ng talaang arkeolohikal na dumating ang mga Aboriginal sa Australia sa pagitan ng 65,000 at 40,000 taon na ang nakalilipas; gayunpaman, naniniwala ang mga Aboriginal na sila ay sentro sa mga kuwento ng paglikha ng lupaing ito, at ang kanilang mga kuwento ng paglikha ay nagsisimula sa simula ng panahon. Ang mga Torres Strait Islander ay mula sa mga isla sa pagitan ng hilagang dulo ng Queensland at Papua New Guinea.

Ang mga katutubong Aboriginal at Torres Strait Islander ay may mga sinaunang paniniwala at tradisyon na gumagabay pa rin sa kanila ngayon. Mayroon silang malalim na koneksyon sa lupain, na ipinapahayag sa kanilang mga kuwento, sining at sayaw. Ang mga katutubong kultura ay magkakaiba at isang mahalagang bahagi ng pambansang pagkakakilanlan ng Australia.

Nagsimula ang paninirahan ng mga Europeo nang dumating ang unang 11 barko ng mga bilanggo, na nakilala bilang 'First Fleet', mula sa Great Britain noong ika-26 ng Enero 1788.

Sa panahong ito, mahigpit ang mga batas ng Britanya at hindi kayang hawakan ng mga bilangguan ang malaking bilang ng mga taong nakakulong dahil sa kanilang mga krimen. Upang pamahalaan ang problemang ito, nagpasya ang Pamahalaang British na ilipat ang mga bilanggo sa kabilang panig ng mundo: sa bagong kolonya ng New South Wales.

Ang unang Gobernador ng kolonya ng New South Wales ay si Kapitan Arthur Phillip. Nakaligtas ang kolonya, at habang dumarami ang mga bilanggo at malayang naninirahan, ito ay lumago at umunlad. Marami pang kolonya ang itinatag sa ibang bahagi ng Australia.

Ang mga unang malayang naninirahan ay nagmula sa Great Britain at Ireland. Ang pamanang British at Irish na ito ay nagkaroon ng malaking impluwensya sa kamakailang kasaysayan, kultura at pulitika ng Australia.

Noong 1851, nagsimula ang isang 'gold rush' nang matuklasan ang ginto sa mga kolonya ng New South Wales at Victoria. Sa loob ng 10 taon, higit sa doble ang populasyon ng Australia.

Noong 1901, ang magkakahiwalay na mga kolonya ay pinag-isa sa isang pederasyon ng mga estado na tinawag na Commonwealth of Australia. Sa panahong ito itinatag ang ating mga pambansang demokratikong institusyon, kabilang ang ating pambansang parlamento, pamahalaan at ang High Court sa ilalim ng bagong Konstitusyon ng Australia.

Noong 1901, ang populasyon ng Australia ay humigit-kumulang apat na milyon. Hindi kasama sa bilang na ito ang mga katutubong Aboriginal at Torres Strait Islander, dahil pagkatapos lamang ng isang Referendum noong 1967 sila isinama sa opisyal na mga pagtatantya ng populasyon ng Australia.

Sa buong unang kalahati ng ika-20 siglo, tumaas at bumaba ang mga antas ng migrasyon. May mga programa upang aktibong hikayatin ang mga migranteng British na manirahan dito, at marami ang gumawa nito.

Isang alon ng hindi British na migrasyon ang dumating pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nang milyun-milyong tao sa Europa ang kinailangang lisanin ang kanilang mga tinubuang-bayan. Malaking bilang ng mga Europeo ang dumating sa Australia upang bumuo ng bagong buhay.

Sa mga nakaraang taon, ang ating mga programa sa migrasyon at refugee ay nagdala ng mga tao sa Australia mula sa buong mundo. Dumating ang mga tao dito upang sumama sa pamilya, gumawa ng bagong buhay, o tumakas sa kahirapan, digmaan o pag-uusig.

Ang pagkakaiba-iba ng populasyon ng Australia ay tumaas sa nakalipas na dalawang siglo. Ang magkakaiba at maunlad na lipunang ito ay nagpapahusay sa koneksyon ng Australia sa mundo. Habang ipinagdiriwang natin ang pagkakaiba-iba ng mga tao ng Australia, layunin din nating bumuo ng isang nagkakaisa at pinag-isang bansa.

Ang pambansang wika ng Australia ay Ingles. Ito ay bahagi ng ating pambansang pagkakakilanlan. Alinsunod sa mga halaga ng Australia, dapat matuto at gumamit ng Ingles ang mga migrante upang matulungan silang makilahok sa lipunang Australyano. Ang pakikipag-usap sa Ingles ay mahalaga para masulit ang pamumuhay at pagtatrabaho sa Australia.

Pinahahalagahan din ang ibang mga wika, kabilang ang higit sa 100 natatanging mga wika ng Aboriginal at Torres Strait Islander.

Ang Commonwealth of Australia ay isang pederasyon ng mga estado at teritoryo. Mayroong anim na estado at dalawang mainland na teritoryo. Ang Canberra ang kabiserang lungsod ng Australia, at bawat estado at mainland na teritoryo ay may sariling kabisera.

Mga Estado ng Australia

New South Wales

Ang New South Wales ang unang kolonya na itinatag ng mga British. Ang Sydney ang kabiserang lungsod ng New South Wales at ito ang pinakamalaking lungsod ng bansa. Ang Sydney Harbour Bridge at Opera House ay mga pambansang icon.

Victoria

Ang Victoria ang pinakamaliit sa mga estado sa mainland. Ang kabiserang lungsod ng Victoria ay Melbourne. Maraming magagandang gusali sa Victoria ang itinayo mula sa yaman na nalikha ng gold rush noong 1850s. Kasama sa mga icon ng Victoria ang Melbourne Cricket Ground, ang 12 Apostles, at ang Royal Exhibition Building.

Queensland

Ang Queensland ang pangalawang pinakamalaking estado. Ang kabiserang lungsod ng Queensland ay Brisbane. Ang Torres Strait Islands ay nasa hilaga ng estado at ang sikat sa buong mundo na Great Barrier Reef ay tumatakbo sa kahabaan ng silangang baybayin nito. Ang Queensland ay may mga tropikal na rainforest, katamtamang mga lugar sa baybayin at madalas na tuyong kalooban.

Western Australia

Ang Western Australia ang pinakamalaking estado. Ang Perth ang kabiserang lungsod ng Western Australia. Ang silangan ng estado ay halos disyerto, habang ang timog-kanluran ay isang mayamang lugar ng agrikultura at pagtatanim ng ubas. Ang estado ay tahanan ng maraming malalaking proyekto sa pagmimina. Kasama sa mga icon ng Western Australia ang Ningaloo Coast, Margaret River, at ang rehiyon ng Kimberley.

South Australia

Ang South Australia ay may baku-bakong baybayin at maraming sikat na rehiyon ng alak. Ang Adelaide, ang kabiserang lungsod, ay may maraming halimbawa ng magagandang arkitekturang kolonyal. Kasama sa mga icon ng South Australia ang Barossa Valley at ang Flinders Ranges.

Tasmania

Ang Tasmania ang pinakamaliit na estado, na hiwalay sa mainland ng Bass Strait. Ang kabiserang lungsod ng Tasmania ay Hobart. Karamihan sa isla ay may hindi nagagalaw na mga tanawin ng kagubatan. Kasama sa mga icon ng Tasmania ang Cradle Mountain, Port Arthur, at ang Bay of Fires.

Mga Teritoryo ng Australia

Australian Capital Territory

Ang Australian Capital Territory ay matatagpuan sa pagitan ng Sydney at Melbourne. Ito ang tahanan ng kabiserang lungsod ng bansa, ang Canberra. Maraming pambansang institusyon ang matatagpuan sa Canberra, kabilang ang Parliament House at ang High Court of Australia.

Northern Territory

Ang Northern Territory ay may tropikal na kapaligiran sa hilaga ng estado at tuyong pulang disyerto sa timog. Ang Darwin ang kabiserang lungsod. Kasama sa mga icon ng Northern Territory ang Uluru, Kata Tjuta at Kings Canyon.

Mga protocol ng Welcome to Country at Acknowledgement of Country

Ang Welcome to Country ay isang kultural na kasanayan na isinasagawa ng isang Aboriginal o Torres Strait Islander na tagapangalaga ng lokal na rehiyon, na tinatanggap ang mga bisita sa kanilang tradisyonal na lupain. Ito ay tradisyonal na isinasagawa upang matiyak na ang mga bisita ay may ligtas at protektadong paglalakbay sa kanilang panahon sa lupaing iyon. Ang Welcome to Country ay maaaring maganap sa maraming anyo, kabilang ang mga awit, sayaw, seremonya ng pagpapausok o mga talumpati sa tradisyonal na wika o Ingles. Ang Welcome to Country ay karaniwang unang bahagi ng mga paglilitis upang buksan ang isang kaganapan.

Ang Acknowledgement of Country ay isang pagkakataon upang kilalanin na ang pagtitipon ay nasa lupain ng Aboriginal o Torres Strait Islander; magbigay-galang sa mga Tradisyonal na Tagapangalaga, lalo na sa mga Nakatatanda noon at ngayon; at magbigay-galang sa mga taong Aboriginal at Torres Strait Islander na dumalo.

Ang Acknowledgement of Country ay karaniwang ibinibigay bilang bahagi ng Welcome and Housekeeping sa mga pagpupulong at kaganapan. Kahit sino ay maaaring magbigay ng Acknowledgement of Country. Sa mga pagpupulong/kaganapan, ito ay karaniwang ginagawa ng Tagapangulo o Master of Ceremonies.

Ang mga kasanayang ito ay isinasagawa upang ipakita ang paggalang sa mga taong Aboriginal at Torres Strait Islander.

Araw ng Australia

Tuwing ika-26 ng Enero bawat taon, ipinagdiriwang natin ang Araw ng Australia. Ang Araw ng Australia ay isang pampublikong holiday sa bawat estado at teritoryo sa Australia. Ito ang anibersaryo ng pagdating ng First Fleet mula sa Great Britain noong 1788. Sa Araw ng Australia, ang mga komunidad sa buong Australia ay nagmumuni-muni sa ating kasaysayan, at sa mga taong nag-ambag sa ating mga pinagsasaluhang tagumpay. Ito ang pinakamalaking taunang pampublikong holiday sa Australia. Ang Araw ng Australia ay tungkol sa pagkilala at pagdiriwang sa kontribusyon na ginagawa ng bawat Australyano sa ating kontemporaryo at dinamikong bansa: mula sa ating mga katutubong Aboriginal at Torres Strait Islander—na narito na sa loob ng humigit-kumulang 65,000 taon—hanggang sa mga nanirahan dito sa loob ng maraming henerasyon, at sa mga nagmula sa lahat ng sulok ng mundo upang tawaging tahanan ang ating bansa. Ang Araw ng Australia ay minarkahan ng mga kaganapan sa buong Australia, kabilang ang mga espesyal na seremonya ng pagkamamamayan. Sa panahon ng pagdiriwang ng Araw ng Australia, inaanunsyo ng Punong Ministro ang Australian of the Year Awards sa Canberra.

Araw ng Anzac

Ang Araw ng Anzac ay ginugunita tuwing ika-25 ng Abril bawat taon. Ang Araw ng Anzac ay ipinangalan sa Australian and New Zealand Army Corps, na dumaong sa Gallipoli sa Türkiye noong Unang Digmaang Pandaigdig noong ika-25 ng Abril 1915. Ang Araw ng Anzac ay isang taimtim na araw kung kailan natin naaalala ang sakripisyo ng lahat ng Australyano na naglingkod at namatay sa mga digmaan, salungatan at operasyong pangkapayapaan. Pinararangalan din natin ang katapangan at pangako ng lahat ng mga serviceman at servicewoman at nagmumuni-muni sa maraming iba't ibang kahulugan ng digmaan.

Ang Pambansang Watawat ng Australia ang opisyal na watawat ng ating bansa. Ang iba pang mga watawat na opisyal na kinikilala at maaaring iwagayway sa komunidad ay kinabibilangan ng Australian Aboriginal Flag at ng Torres Strait Islander Flag.

Ang Pambansang Watawat ng Australia

Ang Pambansang Watawat ng Australia ay asul, puti at pula. • Ang 'Union Jack', na siyang watawat ng United Kingdom ay nasa itaas na kaliwang sulok. Kinakatawan nito ang ating kasaysayan ng paninirahan ng mga British at ang mga batas at institusyon na ating minana bilang resulta. • Ang Commonwealth Star ay nasa ilalim ng Union Jack. Ang bituin na ito ay may pitong puntos, bawat punto ay kumakatawan sa isa sa anim na estado at isang punto para sa mga teritoryo. • Ang Southern Cross, sa kanan, ay isang grupo ng mga bituin na makikita sa katimugang kalangitan.

Ang Watawat ng Aboriginal ng Australia

Ang Watawat ng Aboriginal ng Australia ay itim, pula at dilaw. • Ang itaas na kalahati ay itim at kumakatawan sa mga katutubong Aboriginal ng Australia. • Ang ibabang kalahati ay pula at kumakatawan sa lupa, na may seremonyal na kabuluhan. • Ang dilaw na bilog ay kumakatawan sa araw.

Ang Watawat ng Torres Strait Islander

Ang Watawat ng Torres Strait Islander ay berde, asul, itim at puti. • Ang mga berdeng guhit ay kumakatawan sa lupa. • Ang asul na panel sa gitna ay kumakatawan sa dagat. • Ang mga itim na linya ay kumakatawan sa mga taong Torres Strait Islander. • Ang puting headdress ng mananayaw sa gitna ay isang simbolo para sa lahat ng Torres Strait Islanders. • Ang mga puntos ng puting bituin ay kumakatawan sa mga grupo ng isla sa Torres Strait, at ang kulay puti ay sumisimbolo sa kapayapaan.

Ang Australia ay may ilang mahahalagang simbolo na kumakatawan sa pagkakakilanlan ng ating bansa.

Eskudo de Armas ng Commonwealth

Ang Eskudo de Armas ng Commonwealth ay ang opisyal na simbolo ng Commonwealth of Australia. Kinakatawan nito ang ating pambansang pagkakaisa. Kinikilala nito ang awtoridad at pag-aari ng Commonwealth of Australia. Ang kalasag sa gitna ay kumakatawan sa anim na estado at pederasyon. Isang kangaroo at isang emu ang sumusuporta sa kalasag sa bawat panig. Pareho silang katutubong hayop ng Australia. Isang gintong Commonwealth Star ang nakaupo sa itaas ng kalasag. Ang background ay ang golden wattle, ang pambansang bulaklak ng Australia.

Pambansang bulaklak ng Australia

Ang pambansang bulaklak ng Australia ay ang golden wattle. Ang maliit na punong ito ay pangunahing tumutubo sa timog-silangang Australia. Mayroon itong matingkad na berdeng dahon at maraming gintong dilaw na bulaklak sa tagsibol. Bawat isa sa mga estado at teritoryo ng Australia ay mayroon ding sariling floral emblem.

Mga pambansang kulay ng Australia

Ang mga pambansang kulay ng Australia ay berde at ginto—ang mga kulay ng golden wattle. Ang mga uniporme ng ating mga pambansang koponan sa palakasan ay karaniwang berde at ginto.

Pambansang gemstone ng Australia

Ang opal ang pambansang gemstone ng Australia. Ayon sa alamat ng Aboriginal, isang bahaghari ang dumampi sa lupa at lumikha ng mga kulay ng opal.

Ang sistema ng pamahalaan ng Australia ay isang parliamentaryong demokrasya.

Bilang bahagi ng sistemang ito, ang kapangyarihan ng pamahalaan ay nagmumula sa mga mamamayang Australyano dahil bumoboto ang mga mamamayang Australyano para sa mga taong kakatawan sa kanila sa parlamento. Ang mga kinatawan sa parlamento ay dapat managot sa mga tao, sa pamamagitan ng mga halalan, para sa mga desisyon na kanilang ginagawa.

Ang Panuntunan ng Batas

Lahat ng Australyano ay pantay-pantay sa ilalim ng batas. Ang Panuntunan ng Batas ay nangangahulugan na walang tao, grupo o relihiyosong tuntunin ang mas mataas sa batas. Lahat, kabilang ang mga taong may hawak na posisyon ng kapangyarihan sa komunidad ng Australia, ay dapat sumunod sa mga batas ng Australia. Kabilang dito ang pamahalaan, mga pinuno ng komunidad at relihiyon, pati na rin ang mga negosyante at pulis.

Mapayapang pamumuhay

Ipinagmamalaki ng mga Australyano na manirahan sa isang mapayapang bansa na may matatag na sistema ng pamahalaan. Naniniwala ang mga Australyano na ang pagbabago ay dapat mangyari sa pamamagitan ng talakayan, mapayapang panghihikayat, at prosesong demokratiko. Tinatanggihan natin ang karahasan bilang paraan upang baguhin ang isip ng isang tao o ang batas.

Paggalang sa lahat ng indibidwal anuman ang pinagmulan

Ang demokratikong sistema ng Australia ay batay sa prinsipyo na bawat indibidwal, anuman ang kanilang pinagmulan, ay may mga karapatan at pagkakapantay-pantay sa ilalim ng batas ng Australia. Inaasahan na tratuhin ng lahat ng Australyano ang isa't isa nang may dignidad at paggalang, anuman ang kanilang lahi, bansang pinagmulan, kasarian, oryentasyong sekswal, katayuang sibil, edad, kapansanan, pamana, kultura, pulitika, yaman o relihiyon.

Kalayaan sa pananalita at kalayaan sa pagpapahayag

Ang kalayaan sa pananalita ay isang pangunahing halaga ng Australia at pinagbabatayan ng ating demokratikong sistema. Ang kalayaan sa pananalita ay nangangahulugan na maaaring sabihin at isulat ng mga tao kung ano ang iniisip nila, at talakayin ang kanilang mga ideya sa iba. Halimbawa, maaaring punahin ng mga tao ang pamahalaan, mapayapang magprotesta laban sa mga desisyon ng pamahalaan at mangampanya upang baguhin ang mga batas, hangga't sa lahat ng oras ay sinusunod pa rin nila ang mga batas ng Australia. Ang kalayaan sa pagpapahayag ay nangangahulugan na maaaring ipahayag ng mga tao ang kanilang mga pananaw, kabilang ang sa pamamagitan ng sining, pelikula, musika at panitikan. Malaya ang mga tao na magpulong sa mga pampubliko o pribadong lugar para sa talakayang panlipunan o pampulitika. Sa lahat ng oras, kahit na habang nakikibahagi sa kalayaan sa pananalita at kalayaan sa pagpapahayag, dapat sundin ang mga batas ng Australia. Dapat din nating igalang ang kalayaan sa pananalita at kalayaan sa pagpapahayag ng ibang tao.

Kalayaan sa asosasyon

Ang kalayaan sa asosasyon ay ang karapatang bumuo at sumali sa mga asosasyon upang ituloy ang mga karaniwang layunin. Halimbawa, sa Australia malaya ang mga tao na sumali sa anumang legal na organisasyon, tulad ng isang partidong pampulitika, unyon ng manggagawa, relihiyoso, pangkultura o panlipunang grupo. Maaari ring magpasya ang mga tao na hindi sumali, at hindi maaaring pilitin na gawin ito.

Maaaring magtipon ang mga Australyano kasama ang iba upang magprotesta laban sa isang aksyon ng pamahalaan o isang organisasyon. Sa lahat ng oras, gayunpaman, dapat sundin ang mga batas ng Australia. Nangangahulugan ito na ang mga naturang pagtitipon ay dapat maging mapayapa, at hindi dapat makasakit ng sinumang tao o makapinsala ng ari-arian.

Kalayaan sa relihiyon

Ang Australia ay may Judaeo-Christian na pamana, at maraming Australyano ang naglalarawan sa kanilang sarili bilang mga Kristiyano, ngunit may mga tao sa Australia mula sa lahat ng malalaking relihiyon. Ang Australia ay may mga pampublikong holiday sa mga araw ng Kristiyano tulad ng Biyernes Santo, Linggo ng Pagkabuhay at Araw ng Pasko. Ang pamahalaan at ang batas ay pantay na tinatrato ang lahat ng mamamayan, anuman ang kanilang relihiyon o paniniwala. Ang pamahalaan sa Australia ay sekular, na nangangahulugang ito ay gumagana nang hiwalay sa mga simbahan o iba pang relihiyosong entidad. Walang opisyal na pambansang relihiyon ang Australia. Malaya ang mga tao sa Australia na sundin ang anumang relihiyon na kanilang pinili. Maaari rin silang hindi pumili na sumunod sa isang relihiyon. Sa lahat ng oras, kahit na habang nakikibahagi sa mga kasanayang panrelihiyon, dapat sundin ang mga batas ng Australia. Kung saan mayroong salungatan sa pagitan ng isang batas ng Australia at isang kasanayang panrelihiyon, nangingibabaw ang batas ng Australia.

Pagkakapantay-pantay sa ilalim ng batas

Sa Australia, lahat ay pantay-pantay sa ilalim ng batas. Nangangahulugan ito na ang batas ay nalalapat sa lahat sa parehong paraan, anuman ang kanilang pinagmulan o personal na kalagayan. Tinitiyak ng mga batas sa Australia na ang mga tao ay hindi tratuhin nang iba dahil sa kanilang kasarian, lahi, kapansanan o edad.

Pantay na karapatan para sa lahat ng Australyano

Naniniwala ang mga Australyano sa pantay na karapatan at pagkakataon para sa lahat. Mayroong iba't ibang mga batas laban sa diskriminasyon upang protektahan ang mga tao mula sa hindi patas na pagtrato. Tinitiyak ng mga batas na ito ang pantay na access sa mga trabaho, pabahay, edukasyon, at serbisyo anuman ang mga katangian ng isang tao.

Pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga lalaki at babae

Ang mga lalaki at babae ay may pantay na karapatan sa Australia. Labag sa batas na diskriminahin ang isang tao dahil sa kanilang kasarian. Parehong may karapatan ang mga lalaki at babae na ituloy ang edukasyon at trabaho, makilahok sa pamahalaan, at sumamba ayon sa kanilang pinili.

Mga Responsibilidad—kung ano ang ibibigay mo sa Australia

• Sundin ang mga batas ng Australia
• Bumoto sa pederal at pang-estado o teritoryal na mga halalan, at sa isang reperendum
• Ipagtanggol ang Australia kung kinakailangan
• Maglingkod sa hurado kung tatawagin

Mga Pribilehiyo—kung ano ang ibibigay sa iyo ng Australia

• Bumoto sa pederal at pang-estado o teritoryal na mga halalan, at sa isang reperendum
• Mag-apply para sa mga anak na ipinanganak sa ibang bansa upang maging mamamayang Australyano sa pamamagitan ng pagbaba
• Mag-apply para sa trabaho sa Australian Public Service o sa Australian Defence Force
• Humingi ng halalan sa parlamento
• Mag-apply para sa isang pasaporte ng Australia at malayang makapasok muli sa Australia
• Humingi ng tulong konsular mula sa isang opisyal ng Australia habang nasa ibang bansa

Mga Responsibilidad

Sundin ang mga batas ng Australia

Ang ating mga kinatawan sa pamahalaan ay gumagawa ng mga batas upang mapanatili ang isang maayos, malaya at ligtas na lipunan at upang protektahan ang ating mga karapatan. Lahat ng mamamayang Australyano at iba pang tao sa Australia ay dapat sumunod sa mga batas ng Australia.

Pagboto sa pederal at pang-estado o teritoryal na mga halalan, at sa isang reperendum

Ang pagboto ay isang mahalagang responsibilidad, karapatan at pribilehiyo para sa lahat ng mamamayang Australyano na may edad 18 taon o higit pa. Ito ay isang responsibilidad para sa mga mamamayang Australyano na may edad 18 taon o higit pa na bumoto sa pederal at pang-estado o teritoryal na mga halalan, at sa isang reperendum, na isang boto upang baguhin ang Konstitusyon ng Australia. Sa paggawa nito, ang mga mamamayang Australyano ay may masasabi sa kung paano pinamamahalaan ang Australia at nag-aambag sa hinaharap nito. Ang pagboto ay sapilitan sa pederal at pang-estado o teritoryal na mga halalan. Maaaring hindi sapilitan ang pagboto sa mga halalan ng lokal na pamahalaan sa ilang estado. Ang karagdagang impormasyon tungkol sa Konstitusyon ng Australia ay matatagpuan sa Bahagi 3, Pamahalaan at batas sa Australia.

Ipagtanggol ang Australia kung kinakailangan

Habang ang serbisyo sa Australian Defence Force ay boluntaryo, isang responsibilidad para sa mga mamamayang Australyano ay ipagtanggol ang Australia kung kinakailangan. Mahalaga na lahat ng mamamayang Australyano ay nakatuon sa pagsasama-sama upang ipagtanggol ang bansa at ang paraan ng pamumuhay nito kung kinakailangan.

Maglingkod sa hurado kung tatawagin

Ang serbisyo sa hurado, kung hihilingin, ay isang responsibilidad para sa mga mamamayang Australyano na may edad 18 taon o higit pa. Ang hurado ay isang grupo ng mga ordinaryong lalaki at babaeng Australyano na nakikinig sa ebidensya sa isang kaso sa korte at nagpapasya kung ang isang tao ay nagkasala o hindi nagkasala. Ang mga mamamayang Australyano na nasa electoral roll ay maaaring tawagin upang maglingkod sa hurado. Ang serbisyo sa hurado ay tumutulong upang matiyak na ang sistema ng korte ay bukas at patas.

Mga Pribilehiyo

Mag-apply para sa trabaho sa Australian Public Service at sa Australian Defence Force

Isang pribilehiyo ng pagkamamamayang Australyano ay ang mag-apply para sa trabaho sa Australian Public Service at magtrabaho para sa Pamahalaang Australyano, halimbawa, sa Services Australia o sa Australian Taxation Office (ATO). Ang mga mamamayang Australyano ay may karapatan ding mag-apply para sa trabaho sa Australian Defence Force (ang Army, Navy at Air Force).

Humingi ng halalan sa parlamento

Ang mga mamamayang Australyano na may edad 18 taon o higit pa, at hindi mga dual citizen, ay maaaring humingi ng halalan sa parlamento sa pederal, pang-estado o teritoryal na antas. Ito ay isang karangalan at isang seryosong responsibilidad na maglingkod sa isang parlamento ng Australia.

Mag-apply para sa isang pasaporte ng Australia at malayang makapasok muli sa Australia

Kapag ikaw ay naging isang mamamayang Australyano, may karapatan kang manirahan nang malaya sa Australia. May pribilehiyo ka ring mag-apply para sa isang pasaporte ng Australia. Kung maglalakbay ka sa ibang bansa bilang isang mamamayang Australyano, malaya kang bumalik sa Australia nang hindi nangangailangan ng visa.

Humingi ng tulong konsular mula sa isang opisyal ng Australia habang nasa ibang bansa

Sa maraming bansa, ang Australia ay may embahada, mataas na komisyon o konsulado. Habang ikaw ay nasa ibang bansa, maaari kang humingi ng tulong mula sa isang opisyal ng pamahalaan ng Australia sa mga oras ng pangangailangan. Kabilang dito ang kaso ng mga emerhensiya tulad ng kaguluhang sibil at mga natural na sakuna. Ang mga opisyal ng Australia ay maaari ring tumulong sa mga mamamayang Australyano sa ibang bansa sa pag-isyu ng isang emergency passport, at payo at suporta sa kaso ng aksidente, malubhang sakit o kamatayan. Kapag nasa ibang bansa, dapat mong sundin ang mga batas ng bansang iyon.

Mag-apply para sa mga anak na ipinanganak sa ibang bansa upang maging mamamayang Australyano sa pamamagitan ng pagbaba

Ang mga mamamayang Australyano ay maaaring mag-apply para sa kanilang anak na ipinanganak sa ibang bansa upang maging isang mamamayang Australyano sa pamamagitan ng pagbaba.

Hinihikayat ng Australia ang lahat ng mamamayan na aktibong makilahok sa lipunan. Ang mga aktibong mamamayan ay umaako sa responsibilidad at pribilehiyo ng paghubog sa hinaharap ng Australia. Halimbawa, maaari kang sumali sa mga organisasyon sa kapitbahayan at lokal na komunidad, magboluntaryo na gumawa ng gawaing panlipunan at pangkomunidad, sumali sa isang organisasyong pansining o pangkultura, at aktibong makilahok sa buhay pampulitika.

Ang pagbabayad ng buwis ay isa pang mahalagang paraan kung paano ka direktang nag-aambag sa komunidad ng Australia at ito ay kinakailangan ng batas. Ang buwis ay binabayaran mula sa perang kinikita mo, maging ito man ay mula sa trabaho, negosyo o pamumuhunan, at kinokolekta ng ATO. Mayroon ding mga buwis sa maraming kalakal at serbisyo. Nagsusumikap ang ATO upang matiyak na alam ng lahat ng mamamayan ang kanilang mga karapatan at obligasyon sa buwis na magbayad ng tamang halaga ng buwis. Marami sa mga benepisyo na tinatamasa ng mga Australyano ay naging posible sa pamamagitan ng mga buwis. Ang mga buwis ay ginugugol sa mga serbisyo kabilang ang pangangalagang pangkalusugan at edukasyon na pinopondohan ng pamahalaan, depensa, mga kalsada at riles, at seguridad sa lipunan. Sa pamamagitan ng pagtatrabaho at pagbabayad ng buwis, sinusuportahan mo ang pamahalaan na magbigay ng mga mahahalagang serbisyong ito sa komunidad ng Australia. Ang mga pamahalaan ng estado at teritoryo at mga lokal na konseho ay nangongolekta rin ng mga buwis upang bayaran ang mga serbisyo. Ang mga serbisyong ito ay tumutulong na gawing mapayapa at maunlad na bansa ang Australia ngayon.

Pagboto

Sa Australia, ang mga mamamayan na may edad 18 taon o higit pa ay dapat magparehistro upang bumoto sa pederal, pang-estado at teritoryal na mga halalan at mga reperendum sa pagbabago sa konstitusyon. Sa parliamentaryong demokrasya ng Australia, ang mga mamamayan ay may masasabi kung paano pinamamahalaan ang Australia sa pamamagitan ng pagboto para sa isang tao na kakatawan sa kanila sa parlamento. Kung hindi ka wastong nakarehistro, hindi ka makakaboto sa isang halalan. Ang pagboto ay sapilitan sa mga halalan sa Australia, o kung may mga reperendum sa pagbabago sa konstitusyon. Ang Australian Electoral Commission (AEC) ay isang ahensya ng Commonwealth na responsable sa pagsasagawa ng mga pederal na halalan at reperendum, at pagpapanatili ng Commonwealth electoral roll. Ang AEC ay independiyente sa pamahalaan. Ang mga partidong pampulitika o mga tao sa pamahalaan ay hindi maaaring maimpluwensyahan ang mga desisyon ng AEC.

Sa Australia, ang pagboto sa isang halalan ay sa pamamagitan ng lihim na balota, kaya malaya at ligtas kang bumoto para sa sinumang kandidato. Walang sinuman ang pinapayagang malaman kung sino ang iyong binoto, maliban kung pipiliin mong sabihin sa kanila. Kung hindi ka bumoto sa isang halalan at wala kang magandang dahilan para hindi bumoto, maaaring kailanganin mong magbayad ng multa. Ang sapilitang pagboto ay isang paraan upang matiyak na ang mga tao ay may masasabi kung sino ang mamamahala at kakatawan sa kanila sa parlamento.

Pagpapahayag ng mga usapin sa iyong mga kinatawan

Maaaring makipag-ugnayan ang mga mamamayang Australyano sa kanilang halal na kinatawan upang ipahayag ang kanilang mga alalahanin tungkol sa patakaran ng pamahalaan. Sa ganitong paraan, lahat ng Australyano ay maaaring magkaroon ng boses sa pagbuo ng mga batas at patakaran ng isang pamahalaan. Kung sasabihin ng isang mamamayan sa kanyang halal na kinatawan na kailangang baguhin ang isang batas, dapat isaalang-alang ng halal na kinatawan kung ano ang iminungkahi.

Pederasyon

Pagkatapos ng paninirahan ng mga British at bago ang 1901, ang Australia ay binubuo ng anim na magkakahiwalay, nagsasariling mga kolonya ng British. Bawat kolonya ay may sariling konstitusyon at mga batas na nauugnay sa depensa, imigrasyon, koreo, kalakalan at transportasyon. Gayunpaman, ito ay lumikha ng mga paghihirap sa pagitan ng mga kolonya. Halimbawa, ang kalakalan at transportasyon sa pagitan ng mga kolonya ay mahal at mabagal, at mahirap ipatupad ang batas sa mga hangganan. Ang magkakahiwalay na mga kolonya ay mayroon ding mahihinang sistema ng depensa. Bilang resulta, nais ng mga tao na pag-isahin ang mga kolonya upang bumuo ng isang solong bansa. Higit na mahalaga, nagsisimula nang mabuo ang pambansang pagkakakilanlan ng Australia. Ang mga koponan sa palakasan ay kumakatawan sa Australia sa internasyonal na antas at isang kulturang Australyano ang umuunlad sa mga sikat na awit, tula, kuwento at sining.

Ang pag-iisa ng bansa ay isang mahirap na gawain, ngunit sa paglipas ng panahon, ang ideya ng isang bansang Australyano ay naging isang katotohanan. Noong ika-1 ng Enero 1901, ang mga kolonya ay pinag-isa sa isang pederasyon ng mga estado na tinawag na Commonwealth of Australia.

Ang konstitusyon ng Australia

Ang Commonwealth of Australia Constitution Act 1900 (Konstitusyon ng Australia) ay ang legal na dokumento na nagtatakda ng mga pangunahing tuntunin para sa pamahalaan ng Australia. Ang Konstitusyon ng Australia ay orihinal na ipinasa bilang bahagi ng isang British Act of Parliament noong 1900. Noong ika-1 ng Enero 1901, nagkabisa ang Konstitusyon ng Australia at ang mga kolonya ng Australia ay naging isang independiyenteng bansa: ang Commonwealth of Australia.

Itinatag ng Konstitusyon ng Australia ang Parlamento ng Commonwealth of Australia, na binubuo ng isang House of Representatives at isang Senado. Itinatag din ng Konstitusyon ang High Court of Australia, na may sukdulang kapangyarihan na ilapat at bigyang-kahulugan ang mga batas ng Australia.

Maaaring baguhin ng mga mamamayang Australyano ang Konstitusyon ng Australia sa pamamagitan ng pagboto sa isang reperendum, tulad ng 1967 Referendum kung saan higit sa 90 porsyento ng mga Australyano ang bumoto ng 'Oo' upang payagan ang mga katutubong Aboriginal na mabilang sa Census. Sa isang reperendum, kailangang magkaroon ng 'double majority' para mabago ang Konstitusyon ng Australia. Ibig sabihin, parehong ang mayorya ng mga botante sa mayorya ng mga estado at ang mayorya ng mga botante sa buong bansa ay dapat bumoto para sa pagbabago.

Hinahati ng Konstitusyon ng Australia ang kapangyarihan ng pamahalaan sa pagitan ng lehislatibo (Parlamento), ehekutibo (halimbawa ang Punong Ministro at ang Gabinete) at hudikatura (mga hukom), upang pigilan ang isang tao, o isang grupo, na hawakan ang lahat ng kapangyarihan.

Kapangyarihang Lehislatibo

Ang kapangyarihang lehislatibo ay ang kapangyarihang gumawa ng mga batas. Ang Parlamento ay may kapangyarihang gumawa at magbago ng mga batas sa Australia. Ang Parlamento ay binubuo ng mga kinatawan na inihalal ng mga mamamayan ng Australia.

Kapangyarihang Ehekutibo

Ang kapangyarihang ehekutibo ay ang kapangyarihang isagawa ang mga batas. Kasama sa Ehekutibo ang Punong Ministro, mga ministro ng pamahalaan ng Australia at ang Gobernador-Heneral. Ang mga ministro ay responsable para sa mga departamento ng pamahalaan.

Kapangyarihang Hudikatura

Ang mga hukom ay may kapangyarihang bigyang-kahulugan at ilapat ang batas. Ang mga korte at hukom ay independiyente sa parlamento at pamahalaan. Ang mga kapangyarihang ito ay nakasulat sa Konstitusyon ng Australia.

Sino ang Pinuno ng Estado ng Australia?

Ang Pinuno ng Estado ng Australia ay ang Hari ng Australia, Kanyang Kamahalan Haring Charles III.

Hinihirang ng Hari ng Australia ang Gobernador-Heneral bilang kanyang kinatawan sa Australia, sa payo mula sa Punong Ministro ng Australia. Ang Gobernador-Heneral ay kumikilos nang independiyente sa lahat ng partidong pampulitika. Ang Hari ay walang pang-araw-araw na papel sa pamahalaan. Sa bawat estado mayroong isang gobernador na kumakatawan sa Hari sa isang papel na katulad ng sa Gobernador-Heneral.

Monarkiyang Konstitusyonal

Ang Australia ay isang monarkiyang konstitusyonal, na nangangahulugang ang Hari ang Pinuno ng Estado ng Australia, ngunit kailangang kumilos alinsunod sa Konstitusyon. Dahil hindi nakatira ang Hari sa Australia, ang kanyang mga kapangyarihan ay ipinagkakatiwala sa Gobernador-Heneral sa Australia. Ang sistema ng parliamentaryong demokrasya ng Australia ay sumasalamin sa mga tradisyon ng British at North American na pinagsama sa paraang natatanging Australyano. Sa sistema ng Australia, ang pinuno ng Pamahalaang Australyano ay ang Punong Ministro.

Ang papel ng Gobernador-Heneral

Ang Gobernador-Heneral ay hindi bahagi ng pamahalaan at dapat manatiling neutral. Kasama sa papel ng Gobernador-Heneral ang:

• paglagda sa lahat ng mga Panukalang Batas na ipinasa ng Parlamento ng Australia upang maging batas (ito ay tinatawag na Royal Assent)
• pagsasagawa ng mga seremonyal na tungkulin
• pag-apruba sa paghirang ng Pamahalaang Australyano at mga ministro nito, mga pederal na hukom at iba pang opisyal
• pagsisimula ng proseso para sa isang pederal na halalan
• pagkilos bilang Commander-in-Chief ng Australian Defence Force.

Ang Gobernador-Heneral ay mayroon ding mga espesyal na kapangyarihan na kilala bilang 'reserve powers' na maaari lamang gamitin sa mga tiyak na pangyayari.

Sino ang ilan sa mga pinuno ng Australia?

Pinuno ng Estado

Ang Hari ng Australia

Gobernador-Heneral

Ang kinatawan ng Pinuno ng Estado sa Australia

Gobernador

Ang kinatawan ng Pinuno ng Estado sa bawat estado ng Australia

Punong Ministro

Ang pinuno ng Pamahalaang Australyano

Premier

Ang pinuno ng isang pamahalaang pang-estado

Chief Minister

Ang pinuno ng isang pamahalaang pang-teritoryo

Ministro ng Pamahalaan

Isang Miyembro ng Parlamento na pinili ng isang pinuno ng pamahalaan upang maging responsable para sa isang lugar ng pamahalaan

Miyembro ng Parlamento (MP)

Isang halal na kinatawan ng mga tao sa Parlamento ng Australia o isang parlamento ng estado

Senador

Isang halal na kinatawan ng isang estado o teritoryo sa Parlamento ng Australia

Mayor o Shire President

Ang pinuno ng isang lokal na pamahalaan

Konsehal

Isang halal na miyembro ng isang lokal na konseho

Ang Pamahalaang Australyano

Ang Pamahalaang Australyano ay tinatawag ding Pederal na Pamahalaan o Pamahalaang Commonwealth. Ang Pamahalaan ay binubuo ng mga miyembro ng Parlamento ng Australia, na may dalawang Kapulungan:

• ang House of Representatives
• ang Senado.

Sa isang pederal na halalan, bumoboto ang mga mamamayang Australyano upang ihalal ang mga kinatawan sa bawat Kapulungan ng Parlamento.

Ang House of Representatives

Ang House of Representatives ay isa sa mga Kapulungan sa Parlamento ng Australia. Ang iba pang mga pangalan para sa House of Representatives ay ang Lower House o ang People's House.

Ang Australia ay nahahati sa mga pederal na elektorado. Kinakatawan ng mga Miyembro ng Parlamento (MP) ang mga tao sa kanilang elektorado. Ang bilang ng mga MP para sa bawat estado at teritoryo ay batay sa bilang ng mga tao sa estado o teritoryong iyon. Sa pangkalahatan, mayroong higit sa 150 miyembro na inihalal sa House of Representatives.

Ang mga Miyembro ng Parlamento at mga senador ay nagdedebate ng mga panukala para sa mga bagong batas sa Parlamento ng Australia. Ang papel ng House of Representatives ay isaalang-alang, pagdebatehan, at pagbotohan ang mga panukala para sa mga bagong batas o pagbabago sa mga batas, at talakayin ang mga usapin ng pambansang kahalagahan.

Ang Senado

Ang Senado ay ang isa pang Kapulungan sa Parlamento ng Australia. Ang Senado ay minsan tinatawag na Upper House, House of Review o States' House. Ang mga botante mula sa bawat estado ay naghahalal din ng mga senador upang kumatawan sa kanila sa Senado.

Lahat ng estado ay pantay na kinakatawan sa Senado anuman ang kanilang laki o populasyon. May kabuuang 76 na senador. Bawat estado ay naghahalal ng 12 senador, at ang Australian Capital Territory at Northern Territory ay naghahalal ng dalawang senador bawat isa. Isinasaalang-alang din ng mga senador, pinagdedebatehan at binobotohan ang mga bagong batas o pagbabago sa mga batas, at tinatalakay ang mga usapin ng pambansang kahalagahan.

Pamahalaang pang-estado at pang-teritoryo

Mayroong anim na estado at dalawang mainland na teritoryo sa Australia. Bawat pamahalaang pang-estado ay may sariling parlamento at konstitusyon. Ang mga pamahalaang pang-estado at pang-teritoryo ay nakabase sa kanilang mga kabiserang lungsod. Ang pinuno ng isang pamahalaang pang-estado ay ang Premier at ang pinuno ng isang pamahalaang pang-teritoryo ay ang Chief Minister.

Ang mga pamahalaang pang-estado ay gumagana sa katulad na paraan sa Pamahalaang Australyano. Sa bawat estado, isang Gobernador ang kumakatawan sa Hari ng Australia. Sa Northern Territory, isang Administrator ang hinihirang ng Gobernador-Heneral. Ang papel at mga responsibilidad ng Administrator ay katulad ng sa isang Gobernador ng estado.

Ang mga estado ay may mga karapatang kinikilala ng Konstitusyon habang ang mga teritoryo ay wala. Ang mga estado ay may kapangyarihang magpasa ng mga batas sa kanilang sariling karapatan habang ang mga batas ng nagsasariling teritoryo ay maaaring baguhin o bawiin ng Pamahalaang Australyano anumang oras.

Sa mga halalan ng estado at teritoryo, bumoboto ang mga mamamayang Australyano upang ihalal ang isang kinatawan para sa kanilang lugar. Ang mga kinatawan na ito ay nagiging miyembro ng nauugnay na parlamento ng estado o teritoryo.

Lokal na pamahalaan

Ang mga estado at ang Northern Territory ay nahahati sa mga lugar ng lokal na pamahalaan na maaaring tawaging mga lungsod, shire, bayan o munisipalidad. Bawat lugar ay may sariling lokal na konseho. Ang mga konseho ay responsable para sa pagpaplano at paghahatid ng mga serbisyo sa kanilang lokal na komunidad. Ang mga mamamayan sa bawat lugar ng lokal na pamahalaan ay bumoboto upang ihalal ang kanilang mga lokal na konsehal.

Ang pangunahing pagkakaiba sa pagitan ng tatlong antas ng pamahalaan ay, bagaman ang ilang mga responsibilidad ay maaaring mag-overlap, sa pangkalahatan ang bawat antas ng pamahalaan ay nagbibigay ng iba't ibang serbisyo.

Ang Pamahalaang Australyano ay responsable para sa:

• Pagbubuwis
• Pambansang pamamahala sa ekonomiya
• Imigrasyon at pagkamamamayan
• Tulong sa trabaho
• Mga serbisyo sa koreo at network ng komunikasyon
• Seguridad sa lipunan (mga pensyon at suporta sa pamilya)
• Depensa
• Kalakalan at komersyo
• Mga paliparan at kaligtasan sa himpapawid
• Ugnayang panlabas (relasyon sa ibang mga bansa)

Ang mga pamahalaan ng estado at teritoryo ay pangunahing responsable para sa:

• Mga ospital at serbisyong pangkalusugan
• Mga paaralan
• Mga kalsada at riles
• Panggugubat
• Mga serbisyo ng pulisya at ambulansya
• Pampublikong transportasyon

Ang mga lokal na pamahalaan (at ang Pamahalaan ng Australian Capital Territory ) ay responsable para sa:

• Mga karatula sa kalye, mga kontrol sa trapiko
• Mga lokal na kalsada, bangketa, tulay
• Mga kanal

parke, palaruan, swimming pool, sports ground

• Mga lugar ng kamping at caravan park
• Inspeksyon ng pagkain at karne
• Kontrol sa ingay at hayop
• Koleksyon ng basura
• Mga lokal na aklatan, bulwagan at sentro ng komunidad
• Mga isyu sa pangangalaga sa bata at matatanda
• Mga permit sa pagtatayo
• Pagpaplano sa lipunan
• Mga lokal na isyu sa kapaligiran

Ano ang papel na ginagampanan ng mga partidong pampulitika sa paraan ng pamamahala sa Australia?

Ang isang partidong pampulitika ay isang grupo ng mga tao na may magkakatulad na ideya tungkol sa kung paano dapat pamahalaan ang isang bansa. Nagtutulungan sila upang maisabatas ang mga ideya ng partido. Ang mga pangunahing partidong pampulitika sa Australia ay ang Liberal Party of Australia, ang Australian Labor Party, ang Nationals at ang Australian Greens. Karamihan sa mga parliamentarian ay kabilang sa mga partidong pampulitika. Ang ilan ay hindi kabilang sa anumang partidong pampulitika, at sila ay tinatawag na ‘independents’. Sa Australia, malaya ang mga tao na sumali sa isang partidong pampulitika kung pipiliin nila.

Paano nabubuo ang Pamahalaang Australyano?

Pagkatapos ng isang pederal na halalan, ang Pamahalaang Australyano ay karaniwang nabubuo ng partido o koalisyon ng mga partido na may mayorya ng mga miyembro sa House of Representatives. Ang pinuno ng partidong ito ang nagiging pinuno ng Pamahalaang Australyano: ang Punong Ministro.

Pagkatapos ng isang pederal na halalan, ang partido o koalisyon ng mga partido na may pangalawang pinakamalaking bilang ng mga miyembro sa House of Representatives ang bumubuo ng Oposisyon. Ang pinuno nito ay tinatawag na Pinuno ng Oposisyon.

Inirerekomenda ng Punong Ministro ang mga miyembro ng House of Representatives o mga Senador na maging mga ministro sa Pamahalaang Australyano. Inaaprubahan ng Gobernador-Heneral ang paghirang sa Punong Ministro at mga ministro.

Ang mga ministro ng pamahalaan ay responsable para sa isang lugar ng pamahalaan (tinatawag na portfolio), tulad ng trabaho, Indigenous Affairs o ang Treasury. Ang mga ministro na may pinakamahalagang portfolio ang bumubuo sa Gabinete, na siyang pangunahing katawan sa paggawa ng desisyon ng pamahalaan.

Paano ginagawa ang mga batas?

Ang Parlamento ng Australia ay may kapangyarihang gumawa o magbago ng mga batas sa Australia para sa kapakinabangan ng bansa.

1. Kung ang isang miyembro ng Parlamento ng Australia ay nagmungkahi na magpakilala ng isang bagong batas o baguhin ang isang umiiral na batas, ang panukalang ito ay tinatawag na ‘Bill’.

2. Isinasaalang-alang, pinagdedebatehan at binobotohan ng House of Representatives at ng Senado kung sumasang-ayon sila sa Bill.

3. Kung ang mayorya ng mga miyembro sa bawat Kapulungan ng Parlamento ay sumasang-ayon sa Bill, ito ay ipinapasa sa Gobernador-Heneral.

4. Nilalagdaan ng Gobernador-Heneral ang isang Bill upang ito ay maging batas. Ito ay tinatawag na ‘Royal Assent’.

Ang mga parlamento ng estado at teritoryo ay gumagawa ng kanilang sariling mga batas sa katulad na paraan.

Ang mga korte

Ang mga korte sa Australia ay independiyente. Magpapasya ang isang korte kung ang isang tao ay lumabag o hindi lumabag sa batas at magpapasya sa parusa. Maaari lamang ibatay ng mga korte ang kanilang desisyon sa ebidensyang nasa harap nila.

Mga hukom at mahistrado

Ang hukom o mahistrado ang pinakamataas na awtoridad sa isang korte. Sila ay independiyente at walang sinuman ang maaaring magsabi sa kanila kung ano ang dapat nilang ipasya. Ang mga hukom at mahistrado ay hinihirang ng pamahalaan, ngunit hindi maaaring tanggalin ng pamahalaan ang kanilang mga trabaho kung hindi ito sumasang-ayon sa kanilang mga desisyon.

Mga Hurado

Sa sistema ng korte ng Australia, ang mga tao ay itinuturing na inosente hanggang sa mapatunayang nagkasala sa isang korte. Bawat tao ay may karapatang katawanin ng isang abogado sa korte.

Gagamit ang isang korte ng hurado sa ilang kaso upang magpasya kung ang isang tao ay lumabag sa batas. Ang papel ng isang hurado ay magpasya sa korte kung ang isang tao ay inosente o nagkasala. Ang hurado ay isang grupo ng mga ordinaryong mamamayang Australyano na random na pinili mula sa pangkalahatang populasyon. Ipinaliliwanag ng hukom ang batas sa hurado. Sa isang paglilitis sa kriminal, kung mapatunayang nagkasala ng hurado ang isang tao, ang hukom ang magpapasya sa parusa.

Ang pulisya

Pinapanatili ng pulisya ang kapayapaan at kaayusan sa komunidad. Trabaho nilang protektahan ang buhay at ari-arian. Sila ay independiyente sa pamahalaan. Kung naniniwala ang pulisya na may lumabag sa batas, maaari nila itong arestuhin at dalhin sa harap ng korte ng batas. Maaaring magbigay ng ebidensya ang pulisya sa korte, ngunit ang korte ang magpapasya kung ang isang tao ay nagkasala o hindi.

Ang mga estado at ang Northern Territory ay may sariling mga puwersa ng pulisya. Tinutugunan nila ang mga krimen sa ilalim ng mga batas ng estado at teritoryo.

Mayroon ding pambansang puwersa ng pulisya ang Australia na tinatawag na Australian Federal Police (AFP). Iniimbestigahan ng AFP ang mga krimen laban sa mga pederal na batas, halimbawa, drug trafficking, mga krimen laban sa pambansang seguridad at mga krimen laban sa kapaligiran. Responsable rin ang AFP para sa pangkalahatang gawain ng pulisya sa Australian Capital Territory.

Ang pulisya at ang komunidad ay may magandang relasyon sa Australia. Maaari kang mag-ulat ng mga krimen at humingi ng tulong mula sa iyong lokal na pulisya.

Sa Australia, ito ay isang seryosong krimen na suhulan ang pulisya. Krimen kahit na mag-alok lamang ng suhol sa isang opisyal ng pulisya.

Mga kriminal na pagkakasala sa Australia

Mahalaga para sa iyo na maging pamilyar sa mga batas sa Australia. Kung lalabag ka sa isang batas ng Australia na hindi mo alam, maaari kang kasuhan, dahil ang hindi pag-alam sa batas ay hindi isang dahilan.

Ang ilan sa mga pinakaseryosong krimen ay kinabibilangan ng pagpatay, pananakit, sekswal na pag-atake, karahasan laban sa mga tao o ari-arian, armadong pagnanakaw o pagnanakaw, pakikipagtalik sa mga bata o kabataan na wala pa sa legal na edad ng pahintulot, mapanganib na pagmamaneho ng sasakyan, pagkakaroon ng ilegal na droga, at pandaraya.

Lahat ay may karapatang makaranas ng positibo at ligtas na relasyon sa kanilang mga pamilya, kaibigan at mahal sa buhay. Tulad sa ibang mga bansa, ang karahasan sa ibang tao ay ilegal sa Australia at isang napakaseryosong krimen. Kabilang dito ang karahasan sa loob ng tahanan at sa loob ng kasal, na kilala bilang domestic o family violence. Kasama sa domestic at family violence ang pag-uugali o mga banta na naglalayong kontrolin ang isang partner sa pamamagitan ng pagdudulot ng takot o pagbabanta sa kanilang kaligtasan. Maaaring kabilang sa domestic at family violence ang pananakit, paghihiwalay sa isang miyembro ng pamilya mula sa mga kaibigan at pamilya, o pagbabanta sa mga bata o alagang hayop. Ang domestic at family violence ay hindi tinatanggap at labag sa batas.

Ang isang taong gumawa ng mga krimeng ito ay maaaring makulong, lalaki man o babae. Walang sinuman ang dapat tumanggap na tratuhin nang masama o saktan.

Kung ikaw o ang isang taong kilala mo ay nasa panganib dapat kang makipag-ugnayan sa pulisya. Ang karagdagang impormasyon ay makukuha sa www.respect.gov.au at www.1800respect.org.au.

Mga paglabag sa trapiko

Ang mga tuntunin sa kalsada at trapiko ay kontrolado ng mga pamahalaan ng estado at teritoryo. Ang mga tao ay maaaring multahan o ipadala sa bilangguan dahil sa paglabag sa mga batas trapiko. Upang magmaneho ng kotse sa Australia, dapat kang magkaroon ng lokal na lisensya sa pagmamaneho at dapat rehistrado ang kotse.

Lahat ng naglalakbay sa kotse ay dapat magsuot ng seatbelt. Ang mga sanggol at maliliit na bata ay dapat nasa aprubadong car seat. Napakahigpit ng mga batas trapiko. Ilegal na magmaneho pagkatapos uminom ng droga o kung ikaw ay lampas sa limitasyon ng alkohol sa dugo. Labag din sa batas na gumamit ng hand-held mobile device habang nagmamaneho.

Pangako sa Panuntunan ng Batas

Lahat ng Australyano ay protektado ng ating mga batas at legal na sistema. Kinikilala ng mga Australyano ang kahalagahan ng mga batas sa pagpapanatili ng isang mapayapa at maayos na lipunan.

Sa ilalim ng Panuntunan ng Batas, lahat ng Australyano ay pantay-pantay kaugnay sa batas at walang tao o grupo ang mas mataas sa batas. Sa Australia, dapat sundin ng lahat ang batas at hindi ito labagin sa anumang oras, kung hindi ay mahaharap ka sa mga parusa. Dapat mong sundin ang batas kahit walang nakatingin.

Nalalapat ang mga batas ng Australia sa lahat ng tao sa Australia. Nangangahulugan ito na anuman ang iyong pinagmulan o kultura, dapat mong sundin ang mga batas ng Australia.

Parliamentaryong demokrasya

Ang sistema ng pamahalaan ng Australia ay isang parliamentaryong demokrasya. Ang ating mga batas ay tinutukoy ng mga parlamento na inihalal ng mga tao. Nangangahulugan ito na ang mga mamamayang Australyano ay kasangkot sa kung paano pinamamahalaan ang bansa. Ang kapangyarihan ng pamahalaan ay nagmumula sa mga mamamayang Australyano dahil bumoboto ang mga mamamayang Australyano para sa mga taong kakatawan sa kanila sa parlamento.

Ang pagboto ay sapilitan sa Australia. Ipinapakita nito ang kahalagahan ng pakikilahok sa mga halalan.

Kalayaan sa pananalita

Dapat maipahayag ng mga tao sa Australia ang kanilang mga ideya nang malaya, hangga't ito ay nasa loob ng batas. Sa Australia, malaya ang mga tao na magpulong sa mga pampubliko o pribadong lugar para sa talakayang panlipunan o pampulitika. Malaya rin ang mga tao na sabihin at isulat kung ano ang iniisip nila tungkol sa anumang paksa at talakayin ang kanilang mga ideya sa iba. Ang mga pahayagan, telebisyon at mga outlet ng radyo ay may parehong kalayaan.

Pinapayagan ang mga Australyano na mapayapang magprotesta laban sa mga aksyon ng pamahalaan, dahil ang pagpaparaya sa mapayapang pampublikong protesta ay isang mahalagang bahagi ng demokrasya.

Hindi kailanman katanggap-tanggap na itaguyod ang karahasan laban sa ibang tao o grupo ng mga tao (tulad ng dahil sa kanilang kultura, etnisidad, relihiyon o pinagmulan) dahil ito ay labag sa mga halaga at batas ng Australia. Ilegal din na gumawa ng mga maling paratang o hikayatin ang iba na labagin ang batas. Dapat igalang ang kalayaan sa pananalita at kalayaan sa pagpapahayag ng ibang tao, hangga't ang naturang pagpapahayag ay naaayon sa batas.

Kalayaan sa asosasyon

Sa Australia, malaya ang mga tao na sumali o umalis sa anumang grupo nang boluntaryo hangga't ito ay nasa loob ng batas. Malaya ang mga tao na sumali sa anumang legal na organisasyon, tulad ng isang partidong pampulitika, unyon ng manggagawa, relihiyoso, pangkultura o panlipunang grupo. Hindi maaaring pilitin ang mga indibidwal na sumali sa isang organisasyon o pilitin silang umalis dito.

Maaaring malayang magtipon ang mga Australyano kasama ang iba, kabilang ang pagprotesta laban sa isang aksyon ng pamahalaan o isang organisasyon. Gayunpaman, lahat ng protesta ay dapat nasa loob ng batas. Nangangahulugan ito na dapat silang maging mapayapa, at hindi dapat makasakit ng sinumang tao o makapinsala ng ari-arian.

Kalayaan sa relihiyon

Walang opisyal na pambansang relihiyon ang Australia at malaya ang mga tao sa Australia na sundin ang anumang relihiyon na kanilang pinili. Tratuhin ng pamahalaan ang lahat ng mamamayan nang pantay-pantay, anuman ang kanilang relihiyon o paniniwala. Gayunpaman, hindi dapat labagin ng mga kasanayang panrelihiyon ang mga batas ng Australia. Ang mga batas panrelihiyon ay walang legal na katayuan sa Australia. Dapat sundin ng lahat sa Australia ang batas ng Australia, kabilang na kung saan ito ay naiiba sa mga batas panrelihiyon. Ang ilang mga kasanayang panrelihiyon o pangkultura, tulad ng poligamya (pagiging kasal sa higit sa isang tao nang sabay-sabay) at sapilitang pagpapakasal, ay labag sa batas sa Australia at maaaring magresulta sa matinding legal na parusa, kabilang ang pagkakulong. Ang hindi pagpaparaya sa relihiyon ay hindi katanggap-tanggap sa lipunang Australyano. Dapat bigyan ang lahat ng tao ng pantay na pagkakataon na ituloy ang kanilang mga layunin at interes anuman ang kanilang etnisidad o relihiyon hangga't sinusunod nila ang batas ng Australia.

Pagkakapantay-pantay ng lahat ng tao sa ilalim ng batas

Pinahahalagahan ng lipunang Australyano ang pantay na karapatan ng lahat ng tao, anuman ang kasarian, oryentasyong sekswal, edad, kapansanan, relihiyon, lahi, o pambansa o etnikong pinagmulan. Mayroong ilang mga batas sa Australia na nagpoprotekta sa isang tao mula sa pagtrato nang iba sa iba.

Ang batas ay inilalapat sa Australia upang ang mga tao mula sa iba't ibang pinagmulan ay hindi binibigyan ng preferential treatment, o dinidiskrimina. Halimbawa, ang mga Budista at mga tao ng lahat ng iba pang pananampalataya ay tumatanggap ng parehong pagtrato tulad ng mga Kristiyano. Sa ilalim ng ating mga batas, maaaring magpakasal ang dalawang tao sa isa't isa, kabilang ang kasal sa pagitan ng dalawang lalaki o dalawang babae.

Ang mga lalaki at babae ay may pantay na karapatan sa Australia at dapat bigyan ng pagkakapantay-pantay ng pagkakataon na ituloy ang kanilang mga layunin at interes. Parehong may pantay na access ang mga lalaki at babae sa edukasyon at trabaho, maaaring bumoto sa mga halalan, tumakbo para sa parlamento, sumali sa Australian Defence Force at sa puwersa ng pulisya, at tratuhin nang pantay-pantay sa mga korte ng batas.

Labag sa batas na diskriminahin ang isang tao dahil sa kanilang kasarian. Sa Australia, karapatan ng isang babae na makakuha ng trabaho nang mas maaga kaysa sa isang lalaki, kung siya ay may mas mahusay na mga kwalipikasyon at kasanayan.

Parehong may karapatan ang mga lalaki at babae na gumawa ng kanilang sariling independiyenteng mga pagpipilian tungkol sa mga personal na usapin, tulad ng kasal at relihiyon, at protektado ng batas mula sa pananakot o karahasan. Ang pisikal na karahasan laban sa isang asawa o partner ay hindi kailanman katanggap-tanggap at ito ay isang kriminal na pagkakasala sa Australia.

Ang diborsyo ay katanggap-tanggap sa Australia. Ang isang asawang lalaki o asawang babae ay maaaring mag-apply para sa diborsyo sa mga korte, kahit na nais ng kabilang asawa na ipagpatuloy ang kasal.

Pagkakapantay-pantay ng pagkakataon at isang ‘patas na laban’

Naniniwala kami na lahat ay nararapat sa isang ‘patas na laban’ at hindi dapat limitahan ang mga tao ng anumang uri ng pagkakaiba sa klase. Lahat, anuman ang kanilang pinagmulan, ay binibigyan ng pantay na pagkakataon na makamit ang tagumpay sa buhay, at ang pagtiyak na lahat ay may parehong legal na karapatan ay isang mahalagang aspeto ng pagiging patas sa lipunang Australyano.

Kung ano ang nakamit ng isang tao sa buhay ay dapat resulta ng kanilang pagsusumikap at talento. Nangangahulugan ito na dapat makakuha ng trabaho ang isang tao batay sa kanilang mga kasanayan at karanasan, hindi dahil sa kanilang kasarian, yaman o etnisidad.

Kapag kailangang punan ng isang organisasyon ang isang trabaho, sinusuportahan ng batas na piliin nila ang taong may pinakamahusay na mga kasanayan at karanasan para sa trabaho.

Maraming mga bagong migrante sa Australia ang naging mga pinuno sa negosyo, kanilang propesyon, sining, serbisyo publiko at palakasan sa pamamagitan ng kanilang pagsusumikap at negosyo.

Paggalang sa isa't isa at pagpaparaya sa iba

Sa Australia, dapat igalang ng mga indibidwal ang kalayaan at dignidad ng iba, at ang kanilang mga opinyon at pagpipilian. Labag sa batas na maging marahas sa ibang tao. Ang karahasan ng anumang uri, kabilang ang pandiwang at pisikal na pang-aabuso, ay ilegal. Naniniwala ang mga Australyano sa mapayapang hindi pagkakasundo at higit sa lahat ang karapatang maging ligtas at malaya mula sa karahasan at pananakot. Sa Australia, mayroong napakahigpit na mga batas tungkol sa edad ng sekswal na pahintulot, na 16 o 17 depende sa kung saang estado o teritoryo ka naninirahan. Halimbawa, sa Australia, ang isang 20 taong gulang na lalaki ay hindi maaaring makipagtalik sa isang 14 na taong gulang na babae, dahil iyon ay labag sa batas sa lahat ng estado at teritoryo ng Australia.

Sa Australia, dapat suportahan ang mga naaayon sa batas na aksyon ng pulisya. Dapat mong sundin ang isang naaayon sa batas na kahilingan mula sa pulisya, dahil lahat ng Australyano ay nangangako na susundin ang batas.

Pinahahalagahan ng Australia ang mga prinsipyo ng paggalang sa isa't isa at pagpaparaya. Nangangahulugan ito ng pakikinig sa iba at paggalang sa kanilang mga pananaw at opinyon, kahit na naiiba ang mga ito sa iyo. Dapat magparaya ang mga tao sa isa't isa kung saan sila ay hindi sumasang-ayon.

Walang lugar ang rasismo sa Australia. Kabilang dito ang paglikha o pagbabahagi ng materyal na nakakasakit sa lahi sa internet o iba pang publikasyon at paggawa ng mga komentong mapang-abuso sa lahi sa isang pampublikong lugar o sa isang kaganapang pampalakasan.

Paggawa ng kontribusyon

Binibigyan ka ng pagkamamamayan ng pagkakataon na lubos na makilahok sa buhay at komunidad ng ating bansa. Nangangahulugan ito na handa kang tuparin ang iyong mga responsibilidad bilang isang mamamayang Australyano. Inaasahan ng mga Australyano na lahat ng naninirahan sa Australia ay makilahok sa ating lipunan at gumawa ng kontribusyon sa ating komunidad. Lahat ay may responsibilidad na subukang suportahan ang kanilang sarili at ang kanilang mga pamilya kapag kaya nilang gawin ito.

Pagkahabag sa mga nangangailangan

Pinahahalagahan ng mga Australyano ang ‘mateship’. Tinutulungan natin ang isa't isa sa mga oras ng pangangailangan. Halimbawa, maaaring mangahulugan ito ng pagdadala ng pagkain sa isang matandang kapitbahay, pagmamaneho ng isang kaibigan sa isang medikal na appointment, o pagbisita sa isang taong may sakit, mahina o nalulungkot. Sa diwa ng mateship na ito, ang Australia ay may matibay na tradisyon ng serbisyo sa komunidad at pagboboluntaryo – upang pangalagaan ang isa't isa at palakasin ang komunidad. Ang pagboboluntaryo ay isang magandang pagkakataon upang magbahagi ng kaalaman, matuto ng mga bagong kasanayan, at dagdagan ang iyong integrasyon at pakiramdam ng pag-aari sa komunidad ng Australia. Maraming pagkakataon para sa iyo na magboluntaryo sa Australia.

Ingles bilang pambansang wika

Pinahahalagahan ng lipunang Australyano ang wikang Ingles bilang pambansang wika ng Australia, at bilang isang mahalagang elemento ng pagkakaisa ng lipunan. Dapat magsikap ang mga taong naninirahan sa Australia na matuto ng Ingles. Mahalagang matutong magsalita ng Ingles dahil nakakatulong ito upang makakuha ng edukasyon, trabaho, at mas mahusay na maisama sa komunidad. Ito ay mahalaga para sa partisipasyon sa ekonomiya at pagkakaisa sa lipunan. Ang mga aplikante para sa pagkamamamayang Australyano ay dapat mangako na gagawa ng makatwirang pagsisikap na matutunan ang wikang Ingles, kung hindi ito ang kanilang katutubong wika.

Pagtulong na mapanatiling ligtas ang ating lipunan

Sa Australia, bawat isa sa atin ay may mga responsibilidad na tumulong na protektahan ang lipunang Australyano. Halimbawa, kung ang mga tao sa Australia ay naghihinala na ang kanilang kaibigan o kapitbahay ay maaaring nagpaplano na gumawa ng isang seryosong krimen, dapat nilang iulat ito sa mga awtoridad ng pamahalaan ng Australia sa lalong madaling panahon. Sa ganitong paraan, makakatulong tayo na protektahan ang kaligtasan ng ating komunidad. Katulad nito, kung ang isang tao sa Australia ay nakakita o may kaalaman tungkol sa isang bata na inaabuso, dapat nilang iulat ito sa pulisya upang imbestigahan. Ang online na pang-aabuso ay hindi tinatanggap sa Australia. Ito ay minsan tinatawag na cyber abuse. Kasama sa mga halimbawa ang pagbabahagi ng mga sekswal na larawan o video online nang walang pahintulot, pag-stalk sa isang tao online, o paggawa ng mga komentong mapang-abuso sa lahi tungkol sa isang tao online. Maraming anyo ng cyber abuse ang ilegal sa Australia.

Katapatan sa Australia

Sa panunumpa sa pagkamamamayan, ipinapangako ng mga mamamayang Australyano ang kanilang katapatan sa Australia at sa mga tao nito. Maaari ring hawakan ng mga mamamayang Australyano ang pagkamamamayan ng ibang bansa o mga bansa kung pinapayagan ito ng mga batas ng mga bansang iyon. Ito ay kilala bilang dual, o multiple, citizenship. Gayunpaman, kahit na ang isang tao ay mamamayan din ng ibang bansa, ang isang mamamayang Australyano sa loob ng Australia ay dapat sumunod sa lahat ng batas ng Australia sa lahat ng oras. Ang ilang mga batas ng Australia ay dapat ding sundin ng mga mamamayang Australyano kahit na sila ay nasa ibang bansa. Halimbawa, ilegal para sa mga Australyano na masangkot sa anumang sekswal na aktibidad, dito o sa ibang bansa, sa isang batang wala pang 16 taong gulang. Ang lipunang Australyano ay batay sa ating mga pinagsasaluhang obligasyon na huwag pahinain ang mga interes at seguridad ng Australia. Halimbawa, ang paggamit ng social media upang ibahagi ang mga opisyal na lihim ng pamahalaan ay magpapahina sa mga interes ng Australia. Katulad nito, ang pagtataguyod ng kawalan ng tiwala at takot sa isang etnikong komunidad ay makakasira sa mga relasyon sa komunidad ng Australia.

Ang ating mga demokratikong institusyon at pinagsasaluhang mga halaga ng Australia ang lumikha ng ating mapayapa at matatag na lipunan.

Mayroon tayong mayaman at natatanging kultura na ibabahagi. Bilang isang mamamayang Australyano, magiging bahagi ka ng kuwento ng ating bansa at mag-aambag sa ating hinaharap. Tinatanggap ka ng Australia. Ang pagkamamamayan ang ating karaniwang pagkakaisa.